Maymun çiçeği Türkiye’de: Belirtiler, temas vakaları, ne yapmalı?

Maymun çiçeği virüsü yahut bir öbür ismiyle “Monkeypox” virüsü, insanlara hayvanlar, bilhassa kemirgenler tarafından bulaşan ve temel olarak Afrika’da bulunan bulaşıcı bir hastalıktır.

Geçtiğimiz mayıs ayının başından bu yana seyahatle doğrudan bağlantısı olmayan Afrika dışında vakalar ortaya çıktı. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) nazaran dünya çapında 5 binden fazla hadise ve 1 vefat kaydedildi.

Maymun çiçeği nedir? Nasıl bulaşır? Enfekte olup olmadığınızı bilmek için hangi testler yapılmalı? Nedeni nedir? Belirtileri nelerdir? Bulaşma müddeti ne kadar sürüyor? Hangi tedaviler mevcut? Kimler aşı olmalı? Bu virüs tehlikeli mi? İzolasyon için kurallar nelerdir?

Maymun çiçeği nedir?

Maymun çiçeği, temel olarak Afrika’nın izole bölgelerinde bulunan, nadir görülen ve hayvanlardan insanlara bulaşan virüstür. Maymun çiçeği virüsü 1958’de laboratuvar maymunlarında keşfedildi. Lakin büyük Afrika fareleri üzere kemirgenler tarafından da bulaşıcılığı büyük oranda devam ediyor. Klinik olarak çiçek hastalığına benzeyen maymun çiçeği virüsüne çiçek hastalığı virüsünden farklı bir çiçek virüsü neden olur.

İlk insan olayı 1970 yılında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde, çiçek hastalığının 1968’den beri ortadan kaldırıldığı bir bölgede yaşayan bir çocukta tespit edilmiştir.

İki çeşit maymun çiçeği virüsü olduğu bilinmektedir:

– Kongo suşu yahut Orta Afrika suşu (en öldürücü)

– Batı Afrika suşu (mevcut vakalarda bulunan daha az öldürücü)

DSÖ, 2022 hadiseleriyle ilgili olarak PCR testlerinden elde edilen bilgilerin, Avrupa’da tespit edilen maymun çiçeği virüsü suşlarının, virüsün ilk ortaya çıktığı Batı Afrika’ya ilişkin olduğunu gösterdiğini bildirdi.

Maymun çiçeği ve çiçek hastalığı ortasındaki farklar

Çiçek hastalığı virüsü üzere maymun çiçeği virüsü de ateşin ortaya çıktığı lakin çiçek hastalığından daha az şiddetli olarak yaşandığı, baş ağrıları, lenf şişmesi, kas ağrıları ve yorgunluğun akabinde bir döküntünün ortaya çıkması ile başlayan bir hastalığa neden olur.

Ancak, maymun çiçeği durumunda daha az yaygın olan lakin tıpkı vakitte ağrılı ve tıpkı yaraları oluşturan döküntülerin dağılımında ve yoğunluğunda kıymetli farklılıklar vardır. Bunlar ortalama 2 ila 4 hafta sürer, daha sonra zaten geriler. Maymun çiçeğinin öldürücülüğü çiçek hastalığına nazaran daha azdır. Bakım şartlarına, etkilenen bireylerin sıhhat durumuna ve ayrıyeten hastalıktan sorumlu olan virüs tipine nazaran değişir.

Çiçek hastalığı ve maymun hastalığı ortasındaki kıymetli bir fark, tıpkı vakitte salgınlardan etkilenen toplumlardır. Çiçek hastalığı genel nüfusa yayılır fakat, maymun çiçeği öncelikle endemik olduğu ülkelerde yağmur ormanlarının yakınında yaşayan insanları etkiliyor üzere görünmektedir.

Çiçek hastalığı yahut maymun çiçeği için cinsel bulaşma açıklanmamıştır, lakin maymun çiçeği virüsü yakın vakitte İtalya’daki üç enfekte hastanın seminal sıvısından izole edilmiştir. Cinsel sıvı değişimi yoluyla bulaşmanın mümkün olup olmadığını belirlemek için daha fazla araştırmaya gereksinim vardır.

Maymun çiçeği belirtileri

Maymun çiçeğinde belirtiler çoklukla kendi kendine geçer, fakat kimi durumlarda önemli olabilir. İncelenen hadiselerin yarısından birçoklarında genito-anal döküntü, bedenin rastgele bir yerinde döküntü, yüksek ateş, lenfadenopati (şişmiş lenf düğümleri) olduğu görülmüştür.

İlk 5 gün içinde Monkeypox enfeksiyonu aşağıdakilere neden olur:

– Ateş

– Baş ağrısı

– Şişmiş lenf düğümleri

– Sırt ağrısı

– Kas ağrısı

– Bitkinlik

Ateşin başlamasından sonraki 1-3 gün içinde hastada çoklukla yüzde başlayan ve daha sonra avuç içleri de dahil olmak üzere bedenin başka bölgelerine yayılan deri döküntüsü gelişir. Derideki döküntüler ve sivilce gibisi oluşumlar tek bir parlamada meydana gelir. Kaşıntı yaygındır.

Deride oluşan meseleler farklı kademelerden geçer. Evvel lekeler ortaya çıkar, daha sonra lekeleri papüller, veziküller, püstüller ve son olarak kabuklar izler.

Kabuklar düştüğünde, beşerler artık bulaşıcı değildir. Hastalığın kuluçka mühleti 5 ila 21 gün ortasında değişebilir. Ekseriyetle düzgün huylu olan hastalık, çoğunlukla 2 ila 3 hafta sonra resen güzelleşir.

Maymun çiçeği nasıl bulaşır?

Araştrımacılara nazaran maymun çiçeği virüsünün Afrika dışına bulaşması çiçek hastalığı aşısının kesilmesinin akabinde orthopoxvirüs (insan çiçek hastalığından sorumlu virüs) cinsi virüslere karşı bağışıklığın global olarak azalmasından kaynaklanmaktadır.

İnsanlar ortasında bulaşma temel olarak teneffüs damlacıkları (tükürme, hapşırma) ve deri yahut mukoza zarları (ağız, cinsel yol, anüs) ile direkt temas yoluyla gerçekleşir. Bulaşma, çamaşırların (giysiler, çarşaflar, havlular vb.), şahsî paklık araçlarının (diş fırçası, jilet vb.), bulaşıkların ve şırıngaların paylaşılması yoluyla da gerçekleşebilir.

Virüs temel olarak çeşitli yabanî hayvanlardan, kemirgenlerden yahut maymunlardan insanlara bulaşır. Enfeksiyon, enfekte hayvanların kan, beden sıvıları yahut cilt yahut mukoza lezyonlarıyla direkt temastan kaynaklanır. Enfekte hayvanlardan alınan etlerin gereğince pişirilmemesi de muhtemel bir risk faktörüdür.

Maymun çiçeği için hangi test yapılmalı?

Maymun çiçeği belirtileriniz olduğunu düşünüyorsanız kesinlikle 112 acil davet merkezini aramalısınız. Maymun çiçeğinin tanısal doğrulaması, virüsün PCR testi ile laboratuvar tahlilini gerektirir. Numune yaralardan sürüntü ile alınır.

Mikroskop altında alınan numune incelendiğinde virüsün büyük olduğu için çabucak tanındığı bilinmektedir. Test edilen şahıslar sonucu beklerken kendilerini izole etmelidir.

Maymun çiçeği ölümcül müdür?

DSÖ, bilhassa bu virüsün çocuklar ve gebe bayanlar da dahil olmak üzere bağışıklığı daha düşük insanlarda oluşturabileceği risklerden kaygı duymaktadır. Fakat uzmanlar, maymun çiçeği virüsünün kararlı bir virüs olduğunu, bir DNA virüsü olduğunu, bir RNA virüsü olan Covid-19 üzere kolayca mutasyona uğramadığını belirtiyor.

DSÖ, maymun çiçeği salgınları sırasında mevt oranının yüzde 1 ila 10 ortasında olduğunu belirtiyor. Batı Afrika tipi için bu oran yüzde 3.6 iken Orta Afrika çeşidi için oran yüzde 10.6’dır. Hastalık genellikle 2 ila 4 hafta sürer. Hastalık çocuklarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde daha şiddetlidir. Deri lezyonlarının enfeksiyonu veya solunum, sindirim veya nörolojik hasar meydana gelebiir. Şu an için bildirilen yeni vakalar çoğunlukla iyi huyludur.

Dünyada kaç maymun çiçeği vakası var?

Afrika dışında ilk maymun çiçeği vakası İngiltere’de 7 Mayıs’ta Nijerya gezisinden dönen bir insanda rapor edilmiştir. DSÖ’ye nazaran şu an dünya çapında doğrulanmış 3 bin 413 olay ve bir mevt vardır.

Maymun çiçeği ile izolasyon kuralları nelerdir?

Maymun çiçeği teşhis testi (PCR) sonucu müspet olan bir kişi, doğrulanmış bir maymun çiçeği olayıdır ve durum hastaneye kaldırılmasını gerektirmiyorsa, belirtilerin başlangıcından itibaren 3 hafta boyunca kendi kendini izole etmelidir. Virüs, birinci belirtilerden cildin büsbütün güzelleşmesine kadar bulaşıcıdır.

– Fizikî temas yapılmamalı.

– Diğerlerinin yanında cerrahi maske takılmalı.

– Döküntüler yahut sivilceler mümkün olduğunca örtülmeli.

– Şahsî eşyaları paylaşılmamalı.

– Evcil hayvanlarla temas olmamalı.

– Pak eller ve kısa tırnaklar olmalı ve sivilceler asla kaşınmamalı ve onlara dokunulmamalı.

– Şahsî eşyaları farklı yıkanmalı, bbulaşıklar ve çamaşırlar mümkünse 60°’de temizlenmeli.

– Belirtilerin başlamasından 21 gün sonrasına kadar cinsel bağdan kaçınılması  önerilir.

Yorum yapın